خط اریب (مایل) نیز که یک ردیف گره را شامل می شود، به تناوب یکی در بالا و یکی در کنار قرار می گیرد و یک زاویه ۴۵ درجه را تشکیل می دهد.
























● طرح های شکسته و گردان قالی
از نظر طراحان و برخی کارشناسان فرش، طرح های قالی به دو شیوه کاملاً متمایز از یکدیگر قابل تقسیم بندی است:
۱) شیوه روستایی (طرح های شکسته یا هندسی)
۲) شیوه شهری (طرح های گردان یا منحنی)
در بعضی طرح ها این دو شیوه با یکدیگر آمیخته شده و شیوه ی تقریباً تلفیقی را با نام طرح شکسته گردان به وجود آورده که به توضیح هر یک می پردازیم:
● طرح های شکسته: (روستایی یا هندسی)
این طرح ها که سه خط افقی، قائم و مایل را شامل می شوند، جزء ابتدایی ترین و قدیمی ترین طرح هایی هستند که به ذهن هنرمندانِ طراح راه یافته است. خط افقی شامل یک ردیف گره است که پهلو به پهلوی هم قرار می گیرد.
خط عمودی (یا قائم ) مشتمل بر یک ردیف گره است که بالای دیگری به روی یک جفت تار یا چله بسته می شود.
خط اریب (مایل) نیز که یک ردیف گره را شامل می شود، به تناوب یکی در بالا و یکی در کنار قرار می گیرد و یک زاویه ۴۵ درجه را تشکیل می دهد.
نقشه های شکسته به واسطه سادگی مورد توجه بسیاری از روستاییان است. اما هنوز در آسیای میانه، ترکیه، قفقاز و ایلات و عشایر ایران کاربرد فراوان دارد. شاید یکی از دلایل گرایش روستاییان به این گونه طرح ها این باشد که از طرح های شکسته، بدون ترسیم بر روی کاغذ نیز می توان استفاده کرد و به مهارت بسیار، نیاز نیست. در صورتی که طرح های گردان حتماً باید بر روی کاغذ رسم شود، تا بتوان از آن استفاده کرد.
● طرح های گردان: (شهری یا منحنی)
طرح های گردان با کمک گرفتن از خطوط منحنی به وجود می آیند. این نقش ها از ابتدای قرن نهم بسیار مورد توجه قرار گرفته اند، با استفاده از گل و بته ها و شاخه های دوار ساده و ابتدایی، به سرعت مراحل تکامل را پیموده اند. ایجاد نقش های گردان تنها توسط طراحان ماهر و بر روی کاغذهای نقشه کشی میسر است و بافنده نیز برای خواندن نقشه و بافت آن، باید از مهارت ویژه ای بهره مند باشد. امروزه کاغذهای طراحی در اندازه های گوناگون کار نقشه پردازی طرح های گردان را بسیار آسان کرده است. واحد نقشه، ورقی است شطرنجی که در اندازه های مختلف به خانه های مربع شکل کوچکی تقسیم شده است، هر مربع نیز به نوبه خود به مربع هایی بسیار کوچک (هر ضلع ۱۰ خانه، جمعاً ۱۰۰ خانه) تقسیم شده اند. هر خانه کوچک نشان دهنده یک جفت تار، یا یک گره است.
اوراق نقشه در طول نزدیک به یک قرن مراحل مختلفی را طی کرده تا به شکل امروزی برای همگان مورد استفاده قرار گرفته است. تا دوران انقلاب مشروطیت و رواج صنعت چاپ، همه نقشه ها را با دست خط کشی می کردند و بیشتر مرسوم بود که اول نقاش، نقشه دلخواه را نقاشی می کرد و بعد کسی که کارش جدول بندی بود خط های عمودی و افقی را با مرکب و به اندازه دلخواه – به نسبت ریزبافی قالی – روی صفحه نقاشی ترسیم می کرد و چهارخانه های هر گروه و هر رنگ را در می آورد. این شیوه برای نقاش آسان تر و برای بافنده دشوارتر بود، چرا که خط کش و چهارخانه سازی پس از نقاشی، گاه موجب می شد یک گره در دو چهارخانه جا گیرد – نیم گره در یک چهارخانه و نیم دیگر در چهار خانه دیگر – و بافنده به دشواری می توانست با این نقشه ی نامیزان کار کند.
از این رو و از همان ابتدای کار استادان و هنرمندان سبک «نقطه زنی» را ابداع کردند. اساس این سبک بر آن بود که روی کاغذ شطرنجی ترسیم شده، هر گره را بی کم و کاست و بی آنکه یک چهارخانه میان دو گره مشترک باشد، به صورت یک نقطه رنگی در چهارخانه ها جای می دهند. رواج این شیوه کار بافندگی را آسان تر و دقیق تر و وسیع تر کرد، هر چند که نقطه زنی برای نقاش بسیار دشوار بود. شاید همین دشواری کار سبب شد که همه نقاشان خود را مرد این میدان نیافتند و شیوه ی دیگری که کار نقاشی را آسان تر می کرد و به سبک «دوره گیری» معروف است، پدید آوردند.
در شیوه ی دوره گیری به جای آنکه هر گره یک نقطه شود، گره های همرنگ را تا چهار خانه امتداد می دهند، بنابراین رنگها و گره ها به هم پیوسته می شود و بافنده به دشواری می تواند جای درست و دقیق پاره ای از گره ها را معلوم کند و به همین سبب است که شبیه سازی در قالی بافی بدون نقطه زنی، میسر نمی شود. پس از این که کاغذ های شطرنجی چاپی به بازار آمد، از حدود شصت سال پیش، بیشتر نقاشان به شیوه دوره گیری گرویدند.