باغ ایرانی به عنوان یک ساختار کامل، بیانگر رابطه تنگاتنگ میان بستر

فرهنگی و طبیعی است و نشانه‌ای از سازگار نمودن و همسو کردن نیازهای

انسان و طبیعت است.

در گذشته باغ ایرانی بروز توان نهفتة محیط و ادراک پیچیدگی‎های آن بود.



خالق باغ با اتکا به دانش تجربی خود فضایی را ایجادمی‎‎کرد که باعث بقا و



پویایی بستر طبیعی می‎‎شد.


باغ‎های تاریخی از آثار مهم گذشته در ایران، به خاطر ارزش‎های چند گانه



محیطی، سودمندی و زیبایی‎شناسی که کلیه حواس پنجگانه را درگیر



می‎کند به عنوان میراث ملی و سندی با ارزش از هویت تاریخی و فرهنگی



بایست شناسایی، فهرست‎بندی و به طور پویا و پیوسته حفاظت و نگهداری


گردد.


آغاز انتظام‎بخشی به باغ را باید در زمان هخامنشیان جستجو نمود. در



باغ‌های سلطنتی پاسارگاد (قرن 6 قبل از میلاد) با توجه به شبکه منظم



مسیر سنگفرش آب‎روها می‎توان ادعا نمود که شکل چهار باغ و نظم چهار



قسمتی در اینجا به ظهور رسیده است و در دوران پس از اسلام منشاء



باغ‌های چهار قسمتی اسلامی بوده است.



در دوره ساسانی ( 633-224 م) باغ‌سازی گسترش فراوانی می‎یابد. جایگاه



والای طبیعت در تفکر زرتشت به ویژه پرستش آب موجب گردید تا علاوه بر



انتظام انسانی در باغ چشم‌اندازها و انتظام بستر طبیعی نیز مطرح گردد. باغ



قصرهای این دوره همانند تخت سلیمان و کاخ فیروزآباد بیستون در بسترهای



طبیعی جذاب مانند دریاچه و چشمه مکان‎یابی گردیدند.


تنوع هندسی مشخص‎ترین ویژگی باغهای این دوره است. انتظامهای



محوری، مرکزی و چهار بخشی در باغهای این دوره دیده می‎شود. با استقرار



تمدن اسلامی در دوره بنی‎امیه در سامره و اندلس باغهایی احداث گردیدند



که همچنان باغ‎های ساسانی مورد الگو برداری قرار گرفته بود.


بسیاری از محققین با شکوه‎ترین عصر باغسازی در ایران را در دوره صفوی



می‎‎دانند. در این دوران باغات در گستره شهر به عنوان عنصر شکل‎دهنده



ساختار فیزیکی شهر بودند و همچون منظومه‎ای سبز تمامی ساختار شهر را



تحت تاثیر قرار می‎دادند.


باغسازی در دوران صفویه از قزوین شروع شد. این شهر به عنوان پایتخت


صفوی انتخاب گردید و به صورت باغ شهر سازمان یافته بود که اکنون از



باغهای درباری بجز چند ساختمان چیزی باقی نمانده است. در زمان شاه



عباس، پایتخت از قزوین به اصفهان تغییر مکان داد.


در اصفهان از همنشینی فضاهای شهری، خیابان، میدان و باغ ساختار



هندسی این باغ شهر شکل گرفت. میدان نقش جهان به شکل مستطیل و



خیابان چهارباغ به صورت خطی عمود بر رودخانه زاینده رود، 2 عنصر اصلی



شکل دهندة شهر اصفهان بودند. در واقع نظام کالبدی شهر از تقاطع دو محور


چهار باغ و رودخانه شکل گرفت.


سیر تحول طراحی باغ در دوره صفویه نیز هماننده زنجیره‎ای به دورة تیموریان



مرتبط بوده و در دوران قاجاریه به علت ارتباطات فرهنگی گسترده ایران با اروپا



نشانه‎هایی از الگوی باغ‎سازی اروپایی در باغهای ایران نفوذ کرد و در دوران



پهلوی به علت سهولت تردد بین ایران و دیگر کشورهای اروپایی احداث باغها



و پارکهای اروپایی و یا آمیخته ای از آنها رواج یافت.


ابتدایی‎ترین و ساده‎ترین اصل هندسی باغ ایجاد محوری در میانه باغ و به



موازات طول آن می‎باشد. بطور معمول دو طرف این محور درختان سایه‎انداز



کاشته شده است. هندسه باغ از تقسیمات راست گوشه تشکیل شده



است. مهمترین این تقسیمات، انتظام چهار بخشی است.


انتظام باغ بر اساس هندسه محوری و تقارن است. این انتظام در قالی‎های



ایرانی نیز قابل جست و جو می‎باشد و عناصر این انتظام (آب، گیاه و



معماری) در نگارگری ایرانی موجوداند و تصویری ایده‎آل از باغ ایرانی را ارائه



می‎دهند.


شکل باغ ایرانی شامل انتظام آب، انتظام گیاه و انتظام معماری است.

باغ فرمانیه

باغ فرمانیه در استان تهران، در شمال دهکده رستم‎آباد و در جنوب باغ پر اهمیت

کامرانیه قرار داشته است


و قدیمیترین مالک آن محمد ولی خان آصف‎السلطنه است که در سال 1326 هـ . ق



تمامی باغ همراه با سهم خود از قنات‎ها و سایر متعلقات را به عبدالحسین میرزا



فرمانفرما واگذار کرد.



بعد از او این مجموعه به پسر ارشدش نصرت‎الدوله رسید، او مدتی وزیر خارجه و مدتی



وزیر مالیه بود و تا سال 1316 که دستگیر و سپس در سال 1317 هـ . ش که کشته شد



این باغ در اختیار خانواده او بود و در همان سال به سفارت ایتالیا فروخته شد.






این باغ بر اساس نظم هندسی، بر اساس محور اصلی از شمال به جنوب به دو بخش


تقسیم می‎شد. در امتداد این محور آب از حوض اصلی به حوضهای کوچکتر متصل



می‎شد. در انتهای این محور استخر بزرگی وجود دارد که در قدیم به صورت مخزن آب برای



آبیاری باغ از آن بهره‎برداری می‎شده است.

بنای اصلی یا بنای بیرونی دارای حوضخانه هشت ضلعی، با طاق گنبدی و تویزه‎های



تزیینی و گچ‎بری شده در شمالی‎ترین قسمت باغ، واقع شده است. در بخش غربی باغ



بناهای اندرونی و دو حیاط وجود دارد که دورتادور این محدوده با دیوار محصور و از بخش



بیرونی کاملا مجزا می‎گردد.

باغ و عمارت ییلاقی فردوس

باغ و عمارت ییلاقی فردوس در اراضی محمدیه با دو عمارت در شمال و جنوب به دستور

محمد شاه قاجار (1264-1250) ساخته شد که عمارت شمالی به کلی ویران و عمارت

جنوبی فعلا پا برجاست.


این

[مشاهده فقط برای اعضا امکان پذیر است . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید ...]

به شماره 1876 مورخ 11/5/76 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. تاربخ



بنای باغ فردوس به دوران محمد‌شاه که سومین پادشاه قاجار بود می‎رسد. پایه این باغ و



عمارت ییلاقی را حاجی میرزا آقاسی، صدراعظم محمدشاه ریخته است.


عمارت باغ فردوس در قسمت شمالی باغ ساخته شده است و از ابتدا به صورت کاخ و


محل اقامت اعیان، تزئین شده است. مساحت باغ20 هزار متر مربع و طولش در


حدود 280 متر و مساحت عمارت 1000 متر مربع، شامل سه طبقه و نیم، به عرض 26


متر و به طول تقریبا 34 متر است. شیب زمین آن از شمال غربی به جنوب شرقی است


و تندی این شیب به حدی است که کف طبقه اول بنا با قسمت جنوبی باغ و سقف آن با


قسمت شمالی باغ هم سطح است.


بعد از فوت محمدشاه در سال 1264 هـ . ق، ناصرالدین‎شاه اراضی اطراف این باغ را از


مالکان خرید و به باغ افزود و پس از اینکه دختر خود را به معیرالممالک، پسر


نظام‎الممالک، داد این باغ را به عنوان هدیه ازدواج به او بخشید و از او خواست ساختمان


عمارت جنوبی را تمام کند. معیرالممالک که خود معمار بود پس از خرج مبالغی هنگفت


ساختمان را به اتمام رساند و مراسم عروسی را در همین باغ برگزار کرد.


پس از فوت نظام‎الدوله، این باغ و ساختمان به پسرش دوست‎علی خان معیرالممالک،


رسید. دوست‎علی خان به باغ و ساختمان آن اهمیتی نمی‎داد و هر وقت به ییلاق


می‎آمد، نزدیک مظهر قنات زیر چنارها برای خود خیمه و خرگاهی بر پا می‎کرد. در نتیجه


به دلیل عدم مراقبت و رسیدگی این ساختمان رو به خرابی گذاشت. او سنگهای مرمر


بنا را از جا کند و در نمای عمارت امیریه (مدرسه نظام فعلی) به کار برد.

حاجی میرزا حسین پسرحاجی میرزا خلیل، تاجر شیرازی که در سرای امیر

حجره داشت باغ فردوس رااز دوستعلی خان معیرالممالک خرید و دست

به تعمیرات آن زد. پس از اومیرزا حسین تهرانی در سال 1308 هـ . ق مالک

باغ شد. در حدود سال

1318 هـ . ق در زمان مظفرالدین‎شاه، میرزا اسماعیل خان امین‎الملک،

برادر امین‎السلطان اتابک،آنجا را خریداری کرد. در حدود سال 1329هـ . ق

برای سومین بار این باغ روبه خرابی گذاشت. محمدولی‎خان سپهسالار

تنکابنی (خلعتبری) آن را ازورّاث امین‎الملک به مبلغ 18هزار تومان خرید.


تجارتخانه طومانیانس که از محمد ولی‎خان سپهسالار مبلغی طلبکار بود برای وصول


طلب خود به عدلیه مراجعه کرد. مراجع امر هم پس از رسیدگی، باغ و عمارت را در

مقابل طلب به طومانیانس دادند. پس از چندی دولت وقت در مقابل وجهی که از

طومانیانس طلبکار بود باغ را ضبط کرد و اراضی آن را متری 2 تومان و 3 تومان به کارمندان

وزارتخانه‎ها فروخت که قیمت آن را پنج ساله به اقساط بپردازند. قسمتی که باغ فردوس


کنونی است در سال 1316 هـ .ش. به دستور علی اصغر حکمت، وزیر معارف، خریداری

شد و عمارت آن مرمت گردید و دبیرستان شاپور تجریش در آنجا دایر شد.


در دوران پهلوی دوم، این بنا به دفتر برنامه‎ریزی جشن‎های ۲۵۰۰ ساله اختصاص یافت و

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در اختیار صدا و سیما و بعد از آن زیر نظر وزارت فرهنگ و

ارشاد اسلامی به مرکز اسلامی آموزش فیلم‎سازی تبدیل و سپس با هماهنگی وزارت

فرهنگ و ارشاد اسلامی، بنیاد سینمایی فارابی، سازمان میراث فرهنگی کشور و

شهرداری تهران برای محل دائمی «موزه سینما» در نظر گرفته شد و موزه سینما در ۲۸

شهریور ۱۳۸۱ با حضور رئیس‎جمهور وقت، رسماً افتتاح شد.

باغ نیاوران


- باغ نیاوران در یکی از شمالی‌ترین نقاط شهر تهران و در دامنه رشته
کوه‌های البرز واقع شده است.
محوطه محصور این مجموعه به وسعت 122350 متر مربع یا حدوداً 2/12 هکتار
می‌باشد که سه کاخ صاحبقرانیه، احمد شاهی و نیاوران به همراه تعدادی از
بناها و فضاهای خدماتی، رفاهی را در میان دارد.
فتحعلی شاه قاجار برای فرار از گرمای تهران و نیز تفریحات تابستانی دستور
داد تا در منطقه‌ای خوش آب و هوا در شمال و خارج از تهران، باغی بسیار زیبا
آماده کنند. او نیزارهای اطراف روستای «گرده‌وی» یا «کردویه» را به این امر
اختصاص داد. این ده و منطقه، یکی از قدیمی‌ترین نقاط اطراف شهر تهران
بود. فتحعلی‌شاه و محمدشاه هریک منزلگاهی ییلاقی در این مکان ساخته
بودند و ناصرالدین‌شاه با تخریب آن، خود قصر نیاوران را ساخت.








ناصرالدین شاه قاجار که در سال 1264 قمری به سلطنت رسید در سال
1267 ق. دستور داد حاج علی‌خان حاجب‌الدوله (اعتمادالسلطنه) عمارت
بزرگی را در باغ نیاوران بنا گذارد.
این ساختمان در 2 طبقه ساخته شد. چون به دشتی بزرگ اشراف داشت
که شهر را می‌شد دید آن را «جهان‌نمای نیاوران» نامید. بعدها در کنار کاخ
جهان‌نما عمارتهای دیگری ساخته شد.






بطوری که دکتر فووریه در خاطرات خود به حدود 50 عمارت مختلف اشاره
می‌کند که هر یک، به یک یا چند تن از زنان ناصرالدین شاه اختصاص داشت.
در سال 1293 ق. ناصرالدین شاه به مناسبت سی‌امین سالگرد سلطنت
خود سکه‌ای ضرب کرد که بر آن نوشته شده بود: ناصرالدین‌شاه غازی خرد
صاحبقران. از این تاریخ به بعد بود که رسماً لقب سلطان صاحبقران را در تمام
مکاتبات اداری و خصوصی خود به‌کار می‌برد. در همین سال جهان‌نمای
نیاوران را نیز صاحبقرانیه نامید.








بنابر برخی نقل‎قول‎ها، کاخ مذکور را احمدشاه قاجار برای همسر گرجی خود
بنا نموده بود، اما بعدها عمارت مذکور در دوران پهلوی اول جهت اقامت ولیعهد
و همسر نخستین وی سامان یافته و از آن هنگام در مقاطعی از زمان توسط
این خاندان مورد استفاده قرار گرفته است.
در دوره کوتاهی کاخ احمد شاهی به صورت دفتر کار محمد‌رضا پهلوی
عملکردی اداری یافت و سپس با انجام آخرین تغییرات معماری داخلی در
دوران حکومت پهلوی در آن، به عنوان اقامتگاه اصلی ولیعهد وی مجدداً به
بهره برداری رسید و تا سال 1357 خورشیدی، محل اقامت و دفتر وی
محسوب گردیده است.








آخرین کاخی که تاریخچه آن مطرح می‌شود کاخ نیاوران در ضلع شمال شرقی
مجموعه است. این کاخ توسط مهندس محسن فروغی طراحی گردیده است.
در ابتدا این کاخ را بعنوان محلی برای پذیرایی و اقامت رؤسای کشورها و
میهمانان عالی‌رتبه دربار طراحی و آماده نموده ‌بودند، اما در حین عملیات
اجرایی با انجام تغییرات در کاربری، به محل سکونت پهلوی دوم و خانواده وی
برای ایام مختلف سال به غیر از فصل تابستان اختصاص‌یافت.
این کاخ نهایتاً از سال 1346 خورشیدی مورد بهره‌برداری پهلوی دوم و خانواده
او درایران قرار گرفت و تا سال 1357 نیز محل سکونت آنها محسوب
گردیده‌است.








تنوع گونه‌های مختلف گیاهی، از ویژگیهای بارز مجموعه فرهنگی - تاریخی
نیاوران محسوب می‌شود، تعدادی گونه‌گیاهی غیر بومی نیز در مجموعه
موجود است که به تدریج با شرایط محیطی منطقه سازگاری یافته و زیبایی
خاصی به مجموعه بخشیده‌اند.
مهمترین گونه گیاهی مجموعه چنار (Platanus orientalis) است که
سازگاری خوبی از خود در منطقه نشان داده است و تقریباً معادل 8 از پوشش
سبز محوطه را به خود اختصاص داده است.








عمده آسیب‌های جدی طی تغییراتی که منجر به ساخت کاخ جدید نیاوران و نیز پارک
نیاوران در دهه 40 خورشیدی گردید، به باغ وارد شد. طی این مدت بسیاری
از درختان عرصه شمالی و جنوبی باغ در شمال و جنوب کاخ صاحبقرانیه
برای ساخت کاخ جدید و پارک قطع گردید و چهره باغ به‎کلی تغییر کرد.

باغ سعدآباد با مساحتی در حدود یکصد هکتار، واقع در استان تهران در دامنه‌های
جنوبی البرز قرار گرفته، که از سمت شرق با گلابدره، از سمت غرب با ولنجک و از جنوب
با تجریش همسایگی دارد.

در سال 1299 خورشیدی، پهلوی اول ابتدا 8 هزار متر از اراضی سعدآباد در محدوده کنار

رودخانه دربند (که در آن در حال حاضر عمارت بجای مانده از مادرشاه سابق واقع

گردیده) را تملک کرد.

پس از آن تپه علی‌خان والی که امروز کاخ احمد شاهی بر روی آن واقع است را نیز به

محدوده پیش افزود و سپس کاخ سبز (شهوند) را در سال 1301 خورشیدی در آنجا بنا

نمود.

سعدآباد بعد از آن با الحاق محله‌هایی چون شاه‌محله، ترش‌محله، باغ‌محله، جعفرآباد،

قاسم آباد وسعتی تازه یافت و به محل اقامتگاه تابستانی پهلوی اول اختصاص یافت و در

طول سالیان، کاخ‌ها و کوشک‌هایی در آن احداث گردید.

در باغ سعدآباد به جز رودخانه دربند که از شمال به باغ وارد می‌شود و از گذشته نیز در

محدوده باغ وجود داشته و به عنوان یکی از منابع تأمین آب مورد نیاز فضای سبز مطرح

بوده، 12 قنات در دوره پهلوی دوم احداث گردید که در حال حاضر بسیاری از آنها غیر فعال

و یا نیمه فعال‌اند.

پوشش‎های متنوع گیاهی باغ شامل: چنار، کاج، نارون، اقاقیا، گردو، بادام، ارغوان،

ماگنولیا، تبریزی، بید مجنون، توری، نوئل و... می‎باشد.

بسیاری از گونه‌های گیاهی نادر و غیر بومی هستند که از خارج کشور به

[مشاهده فقط برای اعضا امکان پذیر است . برای ثبت نام اینجا کلیک کنید ...]

آورده

شده و یا از سوی سران سایر کشورها اهدا گشته‌اند.

نظم گیاهی باغ سعدآباد از نظام هندسی خاصی پیروی نمی‌کند و بیشتر تابع شکل و

شیب زمین و مسیرهای آب است و در عین حال تاثیر باغ سازی اروپایی نیز در آن نمایان

است.

سطح اصلی باغ با چمن پوشانیده شده که درگذشته در باغ‌ایرانی کمتر مورد استفاده

بوده است.

ازجمله بناهای سعدآباد می‎توان به کاخ شهوند، کاخ سبز، کاخ احمد شاهی، کاخ
سفید( موزه ملت)، موزه هنرهای زیبا (ساختمان وزارت دربار)، موزه نظامی، موزه

مردم‎شناسی (کاخ شمس)، کاخ بهمن، موزه بهزاد، موزه آبکار و موزه فرشچیان، گنجینه‌

خط و کتابت میرعماد، موزه دفینه، موزه ظروف، کاخ موزه عبرت، موزه تاریخ طبیعی و...

اشاره کرد.

باغ دولت آباد

باغ چشمه عمارت(حوض خانه)

- این باغ عظیم و باشکوه در استان مازندران در قسمت جنوب شرقی باغ‌تپه و باغ‌شاه در
محوطه‌ای به طول حدود 410 متر و به عرض حدود 135 متر و فرم مستطیلی آن در جهت
شیب زمین و به سمت شمال غربی، در زمان شاه عباس در بهشهر ساخته شده‌است.

در منتهی‎الیه جنوب شرقی باغ، کوشکی مربع به ابعاد 22*26 متر، در دو طبقه با تزیینات

گچ‌بری و کاشی‌کاری واقع شده‌است. وسط این عمارت، چشمه‌ای از دل زمین

می‌جوشید که در چهار سمت توسط جوی‌هایی باغ را آبیاری می کرد.

در طبقه همکف چشمه طبیعی(مظهر آب) قرار گرفته،‌ آب از این مظهر از 4 طرف بنا خارج
شده و به کانالی که دور تا دور بنا وجود داشته، سرریز می‎شده است.







در گذشته به دلیل شیب زمین، سطح باغ تراس‎بندی شده و در امتداد محور اصلی آن،
تعداد زیادی آبشارهای کوچک به وجود آمده بود، که آب با عبور از هر یک از آنها به حوضچه
بعدی وارد می‎شده و بجز حرکت آب در محور اصلی جهت نمایش و زیبایی به مسیرهای

فرعی جهت آبیاری باغ‎ها،‌ مزارع و کشتزارهای خارج از باغ هدایت می‎شده است.







در امتداد محور اصلی باغ، ردیفی از درختان سرو کاشته شده بود، که در حال حاضر اثری

از درختان مذکور به چشم نمی‎خورد.






همچنین بخشهایی از محوطه باغ که به صورت تراس‎بندی بود، به فضاهای مسکونی و

قسمتی از آن به سازمان آب اختصاص دارد و تنها بخشی از بنای تخریب شده و قسمتی

از دیوار باغ و ورودی در ضلع جنوب شرقی باقی مانده است. این باغ در سال 1352 به

شماره 948 در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

باغ چهلستون اشرف

باغ چهلستون اشرف واقع در استان مازندران، در زمین شیب‌دار دامنه‌ شمالی کوه برزو
(پیشکوه جهان مورا) از شمال به جنوب ساخته شد.

این باغ با ابعاد 170متر عرض و550 متر طول، در سال 1021 هـ.ق به دستور شاه عباس

طرحریزی و طی چند سال احداث شده و محل بار عام و تشریفات شاه عباس و پذیرایی

مهمانان بوده است. این باغ دارای دو خیابان اصلی می‎باشد که محور طولی باغ با

چشم‌اندازی به سوی شمال و دریا است، و در نقطه تقاطع آنها، استخر بزرگ باغ قرار

دارد.

در بخش جنوبی، ‌آب نهر پس از گذشتن از چهار حوضچه،‌ از زیر بنا عبور کرده و روبه روی

نمای شمالی، ‌از آبشار کوچکی سرازیر و به استخر مستطیل بزرگ در محور شمالی ـ

جنوبی(با ابعاد 3/36*416 متر) مقابل عمارت می‎ریزد.

دور تا دور استخر،‌ در زمان شاه عباس اول گودال‎هایی برای قرار دادن شمع وجود داشته
است که هنگام تشریفات،‌ آنها را روشن می‎کردند و به همین مناسبت آن را حوض نور

می‎نامیدند و به واسطه شیب زمین، ‌آبشارهای کوچک با کف سینه کبکی، ‌در محل

ریزش آب از یک سطح به سطح دیگر در محور اصلی وجود دارد.

پوشش گیاهی باغ را عمدتاً: درختان سرو (به صورت خطی در امتداد محور‎های اصلی

باغ)، نارنج، پرتقال، لیمو، خرمالو (در کرتهای مختلف باغ)، چنار، شاه بلوط، توت، انار و

گل‎های مختلفی چون رز تشکیل می‎دهد.

باغ دیوانخانه به سال 1356 به شماره 1537در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌ و

هم اکنون نیز شهرداری بهشهر در عمارت آن مستقر و محوطه، به پارک عمومی تغییر

کاربری داده است.

باغ عباس آباد(بهشهر)


این باغ در 9 کیلومتری جنوب شرقی شهر بهشهر واقع در استان مازندران در میان
جنگلهای کوه جهان مورا، در پیرامون دریاچه‌‌ طبیعی به دستور شاه عباس اول به صورت
پلکانی و مطبق در 3 سطح احداث شد

مجموعه مذکور در قسمت جنوب به روستای فرادست ییلاقی هزار جریب، در قسمت

شرقی به جاده روستاهای پاسند - هزار جریب، در غرب به اراضی کشاورزی و در

قسمت شمال به روستای علی تپه محدود می‌گردد.

راه دسترسی به مجموعه مذکور از طریق جاده آسفالته‌ای است که از جاده اصلی

بهشهر - گرگان منشعب شده و بعد از عبور از روستای التپه به محوطه مذکور منتهی

می‌گردد.







مجموعه مذکور شامل سد، بنای مرکز مخزن سد، حمام، باغ، محوطه گلباغ (ایستگاه

توزیع آب)، محور آبرسانی به طول 600 متر، دو برج آجری به فاصله 186 متری از باغ و

همچنین با فاصله 156 متری از یکدیگر می‎باشد که احتمالاً به سال 1020 تا 1021 هـ .

ق احداث گردیده است،







واحد صنعتی (آسیاب آبی)، محل احتمالی کاخ پادشاهان صفوی و مراکز پخت سفال
و آجر و همچنین واحدهای مسکونی بخش خدمه،








جاده‌های سنگ‌فرش ورودی به مجموعه و جاده‌های سنگفرش از محل باغ به کاخ و از

محل باغ به محل آسیاب می‌باشد.







دریاچه این مجموعه با وسعتی بالغ بر 10 هکتار با عمارتی در مرکز آن، که در زمان

آبگیری دریاچه عمارت با ارتفاعی بالغ بر 18 متر به زیر آب می‎رود و فقط سقف آن همراه

با درختچه‌هایی نمایان است.

باغ چشمه علی (دامغان)


چشمه علی در بین کوه‎ها و تپه خاکی‎های شمالی آبده و در دره با صفایی در حوزه

دهستان رودبار چهارده کلاته، واقع در 35 کیلومتری شهر دامغان در دوره قاجار

(فتحعلیشاه) با ساخت عمارتهایی زیبا در باغ به عنوان تفرجگاه تابستانی مورد استفاده

قرار می‎گرفت.

این باغ شامل مجموعه‎هایی چون: مسجد و حمام (جبهه غربی دریاچه و نزدیک به

عمارت فتحعلیشاهی)، باغ، استخر، کوشک فتحعلیشاهی و ... می‎باشد.

بناهای موجود در باغ شامل عمارت قراول خانه با بنایی خشتی و دیگری نشیمن‎گاه

شاهان قاجار که در دو طبقه (آجری) و دارای ایوان محصور است که منظر بسیار عالی از

دریاچه و باغهای اطراف دارد.









این عمارت بر روی شالوده سنگی و در داخل یک دریاچه طبیعی قرار گرفته، که به دوره

فتحعلیشاه قاجار مربوط می‎شود.







در اطراف دریاچه چشمه‌های زیادی است که از آنها آب خارج می شود و همین چشمه،

آب شهر دامغان را تامین می‎کند.







با توجه به شواهد تاریخی در گذشته به دلیل وجود چندین مجرای آب در این باغ به آن

عالی بولاغ یا هزارچشمه می‎گفتند.







که این چشمه به خاطر فشار بسیار قدرتمند آب زیرزمینی همواره حتی در فصول

خشکسالی جریان داشته است.